DE HELD en Jonas WINTERLAND in Zaal De Rekkelinge in Deinze op vrijdag 7 maart 2014, in de reeks ‘Lazy Friday’ concerten van Cultuurschok: ‘Beiden grossieren deze singer-songwriters, pardon, bonsaïen ze in zorgvuldig geformuleerde zielenroerselen, die ze enkel de moeite van het neerschrijven vinden in de mate dat het mis loopt in hun ogenschijnlijk sjofel bestaan en dat levert fraaie miniatuurtjes op, meer ‘u lieden spiegel’ dan u en mij lief is’

Een fijne zaal, een toffe organisatie, een goed geluid, een fijn luisterpubliek, meer heb je niet nodig om te genieten van een avond met twee van de betere Nederlandstalige liedjesmakers die de vorige twee jaar aan de oppervlakte kwamen. Er zijn er meer, de laatste jaren, te beginnen bij Buurman, Hannelore Bedert en Mira, en zo verder Walrus, Noppes (Roy Aernouts), Senne Guns, Martine De Kok, Contraband, Stoomboot… De lijst is niet eens compleet, want er zijn ook de zangers in streektaal als Wannes Cappelle (Het Zesde Metaal) of Berlaen… Maar de dramatis personae van deze twee, Jo Jacobs, beter bekend als De Held, en Jonas Winterland, lijken sterker op elkaar dan op die van de anderen. Beiden grossieren ze, pardon, bonsaïen ze in zorgvuldig geformuleerde zielenroerselen, die ze enkel de moeite van het neerschrijven vinden in de mate dat het mis loopt in hun ogenschijnlijk sjofel bestaan. Persoonlijke missers en (liefdes)verdriet zijn troef en niet zelden staan ze zelf voor joker, of zo laten het toch lijken. Het belet hen beiden om de zielenpoot uit te hangen in het echte leven, want het podium volstaat, voegt de kwatong er aan toe. Maar het levert fraaie miniatuurtjes op, meer ‘u lieden spiegel’ dan u en mij lief is… Dat vertaalde zich in één cd, resp. ‘De Held’ en ‘Mensen zijn gemaakt van dun Papier’, al leverde Jonas met de song ‘Mijn Moeder, mijn Stad’ ook een fraaie bijdrage aan ‘Iet me Ziel’, de geslaagde hommage van Leuvense artiesten aan de universiteitsstad.

Elke verdere vergelijking loopt per definitie mank en daar moet dientengevolge heel omzichtig mee omgesprongen worden. Maar zeg nu zelf, als je ze op één en dezelfde avond in successie voorgeschoteld krijgt, is de neiging groot om het ene naast het andere te zetten… en af te wegen. Daarom houden we het op een comparatie die zo grotesk is dat het relatieve belang ervan niemand kan ontgaan. Toen John Hiatt en Lyle Lovett op hun gezamenlijke tournee de AB aandeden, viel het ons op: wijl je Hiatt bewondert als de vakman, die er netjes in slaagt om te verbergen welke inspanning goed songschrijven wel is en ons regelmatig met degelijk ambacht verblijdt, drijft Lovett op zijn wolk, hoog boven de andere songsmeden verheven, af en toe schijnbaar achteloos een parel uit zijn mouw schuddend, de doorsnee tunesmith en zijn tot propjes verworden huisvlijt verweesd achterlatend. Het is vanzelfsprekend meer een boutade dan een vergelijking (vandaar ons bloemrijk taalgebruik, allicht), maar mutatis mutandis is het toch van toepassing op De Held, resp. Jonas Winterland.

De geschiedenis van De Held is genoegzaam bekend: in januari 2012 verscheen zijn eponieme debuut, dertien songs waaraan hij dertien jaar gesleuteld had. Je zou vrezen voor al te veel fiorituren en productie, maar het omgekeerde was waar. Ook live houdt hij het simpel, al heeft hij een begeleider met naam en faam naast zicht, Gaëtan Vandewoude, sterkhouder van de Isbells en producer van ‘De Held’. Minder is meer: met spaarzame interventies op slagwerk en elektrische gitaar, en een occasionele tweede stem, stelt hij volledig dienstbaar op. Zonder drumstel zou hij zelfs vrijwel onzichtbaar kunnen blijven. We hebben het gevoel dat Jo, zoals zovele denkers precies daardoor ook een beetje onzeker, die steun gerust kan gebruiken, al liet hij soms fraai akoestisch gitaarwerk horen en voorzag hij zich wel een keertje van footstomp en van extra geluidjes. Dat de cd de ruggengraat van het optreden vormde, is als quizvraag waardeloos, maar dat hij ook vrij veel nieuw materiaal zou aanbrengen bewijst dat hij niet nog eens dertien jaar wil wachten om een nieuwe plaat uit te brengen.

In april ben ik beginnen nieuwe liedjes te schrijven’ De walsstructuur ‘Alcatraz’ is daar een exponent van. De song is een meevaller (al geeft Jo toe te ‘overdrijven als ik kan’) en heeft met ‘ik hou me vast aan al mijn twijfels’ een prima oneliner. ‘Nooit van mijn Leven’ lijkt ons nog wat te complex. Misschien zijn het twee songs, al mag de ontboezeming op het eind van deze story over een jammerlijk mislukte eerste liefde er zijn: ‘Ik weet nog dat het er recht boenk op zat’. Maar zoals hij zelf zei: ‘Tijd om risico’s te nemen’ en dat kunnen we waarderen. Jo doet zijn best om de songs te omkaderen en een beeld te schetsen va zijn gevoelsleven en van de evolutie die daar in zit. Het past in de context: ‘Anderhalve maand geleden was ik mezelf BEU’ en zo vernemen we dat hij weer orde schept in zijn bestaan. We vernemen iets over zijn techniek van schrijven: al heeft hij al vijftien jaar geen TV meer (en is hij in deze zaal zowaar een unicum), toch ving hij van het scherm een zinsnede op, die wel tot een nieuwe song moést leiden: ‘Geef mij wat ik niet wist dat ik wou’. Een accolade aan een trouwe fan kan er ook bij, net als, even tevoren, zijn vraag of er een vrouw uit het naburige De Pinte (hij noemde de dame bij naam!) aanwezig was. Die had in zijn verleden een gevoelige rol gespeeld…

We kennen ze van de radio, of de plaat, broze, kwetsbare liedjes als ‘Sjaaki’, ‘Mensen vallen altijd tegen’, ‘Weet je wat het is’, ‘Twee jonge Meisjes’, en tegen het einde aan ‘Als ik met jou praat’, ‘Typisch Belgisch Weer’ (‘De eerste single uit mijn eerste plaat… en nog niet gelukkig zijn!’) en ‘Hebbewil’. Dat laatste toont Jo op zijn best, goed geformuleerd sterk thema op een bepaald funky ritme. Aan zo’n arrangementjes merk je dat de zanger wel degelijk met zijn tijd meegaat, al geeft hij ons mee dat iemand na een optreden verwees naar dat ‘liedje met het Onze Vader in’. Ieder zijn interpretatie! ‘Elke’ sluit af. Jo en Gaëtan gaan ervoor in de zaal staan, wat ons betreft een voorzichtig hoogtepunt in de set. ‘De Tafel’ bist. Ondanks de variatie in het aanbod, ondanks de duiding en de sympathieke opstelling van Jo, ondanks de verfijnde steun van Gaëtan, moeten we bekennen dat het optreden ons persoonlijk, op de drie slotnummers na, niet kon raken. Dat ligt natuurlijk even veel aan ons als aan de performers. Maar niets belet dat bij een volgend optreden de vonk wel overslaat, want Jo Jacobs heeft wel degelijk wat te vertellen.

Het is de tweede maal op korte tijd dat we Jonas Winterland aan het werk zien. Maar vorige maal, op het Lalawine Festival in Gent, was celliste Renke Van Impe er niet bij. Het stemde hem toen droevig. Het maakt wel degelijk verschil, niet enkel muzikaal. Jonas kon over zijn assistente nauwelijks zwijgen. Het maakte zijn commentaren nog koddiger dan in Gent. Om de een of andere reden vindt Jonas het namelijk nodig om zijn songs af te wisselen met grapjes, deels geïmproviseerd, al zijn er bij die blijkbaar al even meegaan. Dat lichtvoetige staat zelfs haaks op de stemmingen die zijn songs oproepen. Misschien dat hij het precies daarom doet, om de vormen van ‘pijn’ te verzachten die zijn poëtische bedenkingen bevolken. Niet dat dit oxymoron stoort: het zit niet in de weg van zijn muziek en een publiek dat Jonas, zoals hier het geval, nog niet te horen kreeg, vindt het best amusant. Vermoedelijk werkt het toch omdat het clownsgezicht gewoon een ander facet is van dezelfde mal de vie, die uit de songs blijkt. Arme Renke moet het in elk geval ontgelden, tot Jonas zichzelf tot de orde roept. Voor ons hoeft het niet echt. We zouden hem graag eens horen met enkel maar de liedjes.

Renke is ondanks haar nog erg jonge jaren een topcelliste (masterclasses bij o.a. France Springuel, masterdiploma cello aan het Lemmens, studies cello en kamermuziek bij prof. Hans-Chistian Schweiker, deelname aan projecten tot ver buiten de klassieke muziek…) en is inderdaad een meerwaarde voor wat Winterland doet. Ze heeft ook een erg mooie stem, waar beslist nog kansen liggen, zoals o.a. bleek in ‘De Figurant’. En ze speelt in ‘Dagen zonder Lief’ ook metallofoon (een soort Glockenspiel) Ze was in juni 2013 één van vijf sollicitanten: haar zelf gecomponeerde cellobridge voor ‘Onder vreemde Wolken’ gaf de doorslag én haar prompte en rake reactie op Jonas’ bedenking, die u live maar eens moet aanhoren. Ze begon het concert trouwens met een fraaie cello intro op ‘Ogen dicht’. Maar eens Jonas het overneemt, is het de magie van de liedjes die regeert: ‘Als alle bomen rusten, liefste, kom ik naar jou en blijf bij jou, de hele winter’. Het roept echo’s op van Hans Andreus’ ‘Voor een Dag van Morgen’. Maar hier is geen afscheid, maar er is iets anders loos: ‘Twijfel niet, ik ben al onderweg, en als ik wil (…) besta jij echt’.

Vóór ‘De Figurant’ licht Jonas een tip van de sluier op over het ontstaan van die song. Ook Jo Jacobs had iets dergelijks te vertellen: de modus operandi van beide singer-songwriters vertoont grote gelijkenis… ‘Niemand vraag zich af’ kondigt Jonas op zijn typische manier aan: ‘De sfeer was al opperbest, maar we krikken dat nog op met dit… begrafenislied’. Het wee gevoel dat ons telkens overvalt bij het horen van dat lied, heet ontroering. We herkennen het amper wellicht omdat het zo zuiver en onversneden op ons afkomt: ‘…en je krijgt bloemen mee voor de lange reis, en niemand vraagt zich af hoe dat jou zal helpen’. Maar zoals zo vaak ben je zelfs op zo’n moment bang om ‘verkeerd te doen’: ‘…en had ik maar wat tranen dan viel ik minder uit de toon’. Jonas ruimt ook plaats in voor werk dat niet op de cd staat. In Gent bracht hij al dit ‘Wie ik ben en hoe ik heet’, een lied over Alzheimer. Maar we hadden de indruk dat er nog wat aan gewerkt is. In elk geval is het lied intussen deels opgenomen. Het zal een eerste pareltje zijn op de volgende plaat. Voor het volgende ‘slaapliedje’ zijn er wat effecten: een intro met een parlando van Tom Waits, een voorzichtige ritmebox en het geluid van druppels, of iets dergelijks: ‘Maak me wakker voor ik slaap’. ‘Naar het Licht’ wijkt live af van het arrangement à la Eels van de plaat, wat niet wegneemt dat we die plaatversie zeer kunnen smaken. Jonas’ set is een stuk korter dan die van Jo: met het bepaald poëtische ‘Onder vreemde Wolken’ klokken we af op negen songs.

Maar we hebben twee bissen te goed: eerst de prachtige titelsong met de nu al onsterfelijke titel ‘Mensen zijn gemaakt van dun Papier’, lang geleden geschreven om zijn zusje te troosten, toen ze dat broodnodig had. Nu is zus 25 jaar, wat toch een idee geeft dat Winterland niet kort geleden is beginnen schrijven. ‘Altijd halverwege’ sluit af. Een deel van de magie zit ‘m in de songs, dat mag duidelijk zijn, maar een ander deel is op het conto te schrijven van de mensenfluisteraar die Jonas Winterland is. Alsof hij de songs ter plekke bedenkt en zich verwondert over wat hij zingt. Je gaat mee in die verwondering (we schrijven bijna ‘verwonding’) terwijl hij je vertrouwen wint, maar niets opdringt. Het is het gevoel dat we ook bij een Ron Sexsmith ervaren. En al is er ook hier geen vergelijking mogelijk, Ron is een boeiend rolmodel voor om het even welke songschrijver. Eén ding wil Jonas ons nog wel verkopen: ‘Ik heb kansen gemist in mijn leven. Die komen niet terug. Daarom… Grijp uw kansen!’ Deze aimabele mens had het over de liefde.

 

Antoine Légat (11 03 14)

P.S. Dit dubbeloptreden kaderde in de ‘Lazy Friday‘ serie van Cultuurschok vzw. Op 11 april presenteert Klaas Delrue in diezelfde reeks zijn Franstalige cd ‘Risquons tout‘ en op 9 mei is het de beurt aan The Messieurs Blues (JMX, Patrick Riguelle, Filip Casteels en Jean-Pierre Onraedt) om in De Rekkelinge hun duivels te ontbinden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s