NUNC EST BIBENDUM!

NUNC EST BIBENDUM!

Het viel te verwachten dat de kandidaten van ‘Blokken’ afgelopen week de naam van het Michelinmannetje niet zouden kennen. Wij waren dat ook al lang vergeten, al hebben we het ooit wel geweten (beweren we nu, hè hè): BIBENDUM is the name (Bibendum… James Bibendum?) Het ventje haalt zijn naam van een oude affiche waarop te lezen stond ‘NUNC EST BIBENDUM’. Dat dateert uit de tijd dat zij die zich een auto konden veroorloven nog Latijn hadden gestudeerd. Onze hoogst sympathieke en bekwame gastheer Ben Crabbé krabte in zijn schaarser wordende haren (als je me wil terugnemen, Ben: ik ben dik, zoals Bibendum) want hij had geen vermoeden waar die uitspraak vandaan kwam. We geloven ook niet dat iemand nu nog ooit op de idee zou komen om ‘rijden’ en ‘drinken’ met mekaar te verbinden (op een paar miljoen Belgen na, misschien), maar ‘Nunc est bibendum’ (en het ook al min of meer ‘bekende’ vervolg ‘nunc pede libero pulsanda tellus’) komen uit een ode van de Latijnse dichter Quintus Horatius Flaccus, nummer 37 en meteen de voorlaatste uit het eerste boek van zijn Oden. Temidden van de meesterlijke miniatuurtjes, die Horatius tonen als een fijnbesnaard humanist, staat deze ode te blinken, een ‘lofzang’ op de dood van het ‘fatale monstrum’, Cleopatra dus. Uiteraard stond Horatius, samen met zijn meceen Maecenas (*), aan de kant van zijn beschermheer, tevens vriend Octavianus, de latere keizer Augustus, in diens strijd tegen Marcus Antonius, maar de vraag is of hij zijn afkeer voor de Egyptische absoluut op deze wijze moest verwoorden. We vinden het maar dunnetjes van iemand voor wie we overigens de grootste bewondering koesteren. Maar bon, we kunnen het hem niet meer vragen. En van Bibendum, het Michelinmannetje, zal hij ook wel nooit gehoord hebben. Voor alle duidelijkheid: ‘Nunc est bibendum’ vertaal je als ‘Nu moet er gedronken worden’ of om het passief te vermijden: ‘Nu moeten wij drinken’. Op het net lazen we dat ‘bibendum = gerundium van verplichting’. Mis poes: in aanwezigheid van ‘est’ is ‘bibendum’ een gerundivum. Juist is wel dat zulks een ‘moeten’ uitdrukt, de meest courante manier in het Latijn. Maar we geven het toe: het verschil tussen G(erundium) of GI en g(erundivum) of GV is een verwarrende zaak, nog bemoeilijkt door de het feit dat de twee in mekaars vaarwater zitten in de zgn. ‘gerundivumconstructie’ (of het ‘omgezet gerundium’), een nachtmerrie voor studenten Latijn. Volgens onze bescheiden mening zorgen de benamingen mee voor de verwarring.

Maar hierbij weet ook Ben waar de naam vandaan komt. Als hij deze blog léést, uiteraard!

Antoine Légat (27 01 14)

(*) Waar dacht u dat het woord ‘meceen’ vandaan kwam? Van Maecenas natuurlijk!

Bijkomende opmerking van ons op 30 januari 2014!

Volgens Ben Crabbé (‘Blokken’ donderdag 30 januari 2014) ben je blijkbaar een zonderling als je koning Cr(o)esus (op zijn Grieks Kroisos) kent. ‘Zo rijk als koning Croesus’ mag dan in ons taalgebied geen courante uitdrukking zijn, niet zoals in de Engels- en Franstalige landen, maar vandaar gaan beweren dat niemand hier het door Herodotus van Halicarnassus (Herodotos van Halikarnassos), voor zijn ‘Historiën’ terecht de vader van de geschiedschrijving gedoopt, verhaal van Croesus kent, is wel een serieuze misvatting. Ben toch, er zijn nog genoeg lieden die weet hebben van de ontmoeting van de koning van Lydië in Klein-Azië, halfweg de zesde eeuw voor Chr., met de Atheense staatsman en denker Solon, één der zeven wijzen, en zich herinneren hoe de voorspelling van het Orakel van Delfi uitkwam, zij het helemaal niet zoals de koning het geïnterpreteerd had… Een straf verhaal, al is de filosofische beschouwing van de pientere Athener toch niet meer gans de onze… De ‘Historiën’ barsten van zulke verhalen, vele daarvan inderdaad weinig of niet bekend, maar de moeite om ze na te trekken. Misschien moest iemand er maar eens de boer mee op. Nog dit: men mag Croesus niet verwarren met de mythische Midas, koning van het eveneens Klein-Aziatische Frygië. Ook die had miserie met zijn goud!

O ja, wat Bibendum (=de naam van het Michelinmannetje) betreft: het Latijnse taalverschijnsel uit ‘Nunc est bibendum’ (het zgn. ‘gerundivum’) komt nog voor in andere uitdrukkingen, zelfs één die men hier nog vrij algemeen kent: QED ofte ‘Quod Erat Demonstrandum’ ofte ‘Wat moest bewezen worden’, wat men vroeger steevast en ook nu nog, zij het met iets meer ironie, onder wiskundige (en andere wetenschappelijke) bewijzen zet. Nu vind je overigens vaker WWMB (‘Wat We Moesten Bewijzen’)… zeggen toch onze vrienden die iets méér snappen van wiskunde dan wij. Wat wil nu het geval? Dat Gregory House (de geniale maar erg immature en tegendraadse dokter uit de geweldige hospitaalserie ‘House M.D.’) ons een klein beetje tegenvalt. De koning van de algemene kennis had het in een aflevering over ‘Quod erat demonstratum’, koeterlatijn. Slip of the pen van de anders zo meticuleuze scriptschrijvers, slip of the tongue van acteur Hugh Laurie (ook niet de eerste de beste, deze Britse acteur en bluespianist) of House in zijn slipje, wie zal het zeggen…

NUNC EST BIBENDUM PART III

Yep, Gregory House MD heeft weer toegeslagen. Ditmaal met een onvervalste Wiedergutmachung: deze week hoorden we onze ‘brave’ dokter in een episode die enkele weken na de aflevering met de lapsus komt, heel luid en duidelijk uitroepen ‘Quod erat demonstraNDUM’, jawel, met vrij veel nadruk op het einde. Iemand moet de ploeg rond Hugh Laurie verteld hebben dat de alwetende heer doktoor een fout tegen het Latijn gemaakt had. Nou, wat er ook van zij, wij wàt blij! De eer van de Latijnse grammatica is gered, Cicero is gewroken.

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s