CHARLES LLOYD QUARTET met MARIA FARANTOURI en SOCRATIS SINOPOULOS in de Concertzaal van De Bijloke op woensdag 17 april 2013: ‘Een gedurfde kruisbestuiving, een groots concert, een onvergetelijk statement van een hele grote dame, een hele grote meneer en schitterende muzikanten’

online @ www.rootstime.be

Sommige concerten fungeren als een oogopener.  Dat is zeker het geval als de protagonisten al decennia lang gelden als de besten in hun vak. Het is nochtans geen sinecure om twee werelden te verenigen die zo ver uit elkaar staan. We beelden ons in dat een overgroot deel van de aanwezigen vooraf met dat àndere universum totaal geen affiniteit had. Diezelfde mensen staan na dit unieke concert ongetwijfeld een stuk dichter bij het andere. Het is nochtans niet vanzelfsprekend: eerdere experimenten schoten ondanks goede bedoelingen jammerlijk tekort. We denken onder anderen aan een ‘brilliant mistake’ als de plaat die bluesman Louisiana Red en bouzoukispeler Stèlios Vamvakàris, zoon van de godfather van de  rebètiko, Markos, in de jaren tachtig samen maakten. De afstand tussen het èndechno, het Griekse kunstlied, en de jazz is zo mogelijk nog groter. Maar zoals zo vaak gaat de ontmoeting tussen zielen de muzikale ontmoeting vooraf, of is het omgekeerd?

Eénentwintig jaar geleden ontmoetten jazzsaxofonist Charles Lloyd en Maria Farantouri, de geliefde alt van Mikis Theodorakis, elkaar in… Santa Barbara, in sunny California. Charles hoorde haar tijdens een concert dicht bij zijn woonst. Het was liefde op het eerste gezicht, maar dan van de spirituele soort. De wereld die toen voor hen openging, vond twee decennia later zijn neerslag in het concert dat plaatsgreep in Athene, waar het Charles Lloyd Quartet speelde samen met Maria, terwijl pianist Takis Farazis het ‘Griekse deel’ van het concert arrangeerde (we hoorden Farazis verleden jaar nog schitteren in het Brusselse Art Base naast en met een andere topzangstem uit Hellas, Elly Paspalà) Een hoofdrol was ook weggelegd voor vedelspeler Socratis Sinopoulos. Dat kwam terecht op de dubbele ‘Athens Concert’, uitgegeven bij het prestigieuze label ECM, en is sinds vorig jaar een bestseller.

De protagonisten voorstellen is onbegonnen werk. De loopbaan van Charles Lloyd leest als een geschiedenis van de jazz van de laatste halve eeuw: hij werkte met zowat alle groten samen. Zijn scheppende kracht maakte hem een leidersfiguur. Hij bracht jonge goden als drummer Tony Williams, toetsenman Herbie Hancock en bassist Ron Carter aan de oppervlakte. Zijn eerste kwartet, tussen 1965 en 1969, had o.a. pianist Keith Jarrett en drummer Jack DeJohnette in de rangen en met die mensen trok hij de post-bob als het ware open. Geen wonder: in muziekstad Memphis geboren had de jonge Lloyd met de grootste namen uit de blues gespeeld, B.B. King en Bobbie ‘Blue’ Bland inclusief. Na het kwartet kwam een lange periode waarin muziek niet meer centraal stond. Net dan deed hij sessies voor de Doors, de Beach Boys en Canned Heat! Na een boeiende periode met pianist Michel Petrucciani, vroeg in de jaren tachtig, leek hij definitief verloren voor de muziek, maar een schokkende bijna-doodervaring maakte dat hij zich vanaf 1989 weer volop aan de jazz wijdde, wat sindsdien op ECM te volgen is.

Met zijn huidige kwartet is Lloyd een éminence grise geworden die een nog steeds intacte creativiteit combineert met een formidabele brede muzikale bagage en die jonge muzikanten blijft  begeesteren. Maria Farantouri louter zien als de ‘Muze van Mikis’ is haar en de Griekse muziek onrecht doen. Ze zong liederen van zowat alle grote Griekse componisten en ze gaf daarbij jonge mensen de nodige kansen. Ze was aldus katalysator van een genre dat in Hellas zelf niet langer modieus is, maar mondiaal een klassieke status verwierf. Men kan niet langer heen langs toondichters als Manos Hadjidakis, Eleni Karaïndrou, Stavros Xarhakos of in de jongere generatie een Nikos Kypourgos. Ook zij zag op een zeker ogenblik de muziek niet meer als haar belangrijkste opdracht toen ze meende dat het Griekse volk haar nodig had. Maar uiteindelijk keerde ze terug naar haar eerste liefde. Wat haar stem inboette aan zuivere kracht, won ze in expressie en diepgang. Haar stem straalt adel en grandeur uit, de fierheid van een volk dat tegenwoordig zwaar moet lijden.

Het concert in de Concertzaal van De Bijloke lag, zoals te verwachten viel, in het verlengde van ‘Athens Concert’ en bevestigde al het goeds van de cd. Ver van ons om te beweren dat de synthese al rond is. Daarvoor liggen de constellaties echt wel te ver uit elkaar. Wie daarvoor kwam, was allicht enigszins ontgoocheld, ondanks de individuele klasse van de participanten. Maar misschien is het zelfs beter zo: een spanningsveld moet er zijn en zolang het aftasten voortgaat, is er evolutie. Maar kritiek of niet, je kon moeilijk niét ontroerd raken door zoveel hoofse toenadering en goede wil om de andere in te volgen, zeker als het gebeurt door mensen met deze bekwaamheid en ingesteldheid.  Zoals de inleider van dienst het zei: ‘Dit zijn zes titanen… Maar er is geen ‘clash’.’ Nee, ze zouden samenwerken. De symboliek is niet mis te begrijpen: dit concert greep plaats op een moment dat de wereld opgeschrikt werd door de zoveelste uiting van onbegrip, door bommen tegen onschuldige sporters en hun fans op een vredevol evenement. Op een moment ook dat een heel land uiteengereten wordt en zijn bevolking als pasmunt dient voor onbegrijpelijke, al lang niet meer ‘hidden agenda’s…

Lloyd kondigde aan dat het concert uit drie delen zou bestaan: eerst zouden hij en pianist Jesse Moran stukken brengen uit de nieuwe duo cd. Dan was het de beurt aan het gehele kwartet, waar bassist Reuben Rogers deel van uitmaakt. Drummer Greg Hutchinson verving de die avond zelf nog aangekondigde Eric Harland, die echter wel op de plaat speelt. Daarna zouden de beide Grieken opkomen. Lloyd stelde: ‘I know Maria for a thousand year’, een heerlijke boutade. De combinatie Charles Lloyd-Jesse Moran slaat gensters. Lloyd neemt een melodie, die je ‘van ergens’ kent, en de twee tenoren gaan loos. Lloyd vertelde achteraf dat hij (de oorspronkelijk Engelse) hymne ‘Abide With Me’ koos omdat hij in zijn jeugd zoals zoveel Amerikanen opgeroeide met de gospels van de lokale congregatie. Zelfs als jazz niet meteen aan jou besteed is, kan je bij deze heren heel goed volgen hoe ze de melodielijn solo of samen verwerken. Geen moeilijkdoenerij en ook geen ‘toegevingen’, maar vaardige partijen en grote lyriek. Moran speelde een solo die gaandeweg naar een typische rag evolueerde en daarna verwees naar de typische pianomuziek van New Orleans.

Met Reuben en Greg erbij worden de mogelijkheden nog zoveel groter. We hebben het blauwe vermoeden dat velen die specifiek voor Maria waren gekomen, zich verzoenden met de jazz. Als brug tussen beide werelden speelde Socratis Sinopoulos een taximi, een ritmische vrije introductie, die meteen een deken van melancholie spreidde over het podium. Sinopoulos beheerst meer ‘oude’ snaarinstrumenten. Zo is hij een grootmeester op de laouto, de korthalsluit met fretten. Hier en nu speelt hij enkel de politiki lyra, de driesnarige gestreken vedel van de ‘polis’, d.i. Constantinopel, die beïnvloed werd door de oosterse vedel, de kemençe, terwijl de Kretenzische lyra door de viool werd beïnvloed. Met gebed ‘Se Pater Kosmon’ zet Maria een opeenvolging in van byzantijnse hymne, kunstlied, volkslied, ballade, Epirotische klaagzang en romance, statig, groots, lyrisch en vol typisch Griekse lachtàra en kaïmôs, de termen die met ‘heimwee, scheidingsverdiet’ en ‘passioneel verdriet’ een fletse vertaling krijgen. Hoogstaande poëzie van Griekse topdichters als Nobelprijswinnaar Jorgos Sefèris kroont de melodieën.‘Margaritenia’ krijgt door de begeleiding iets van ‘Autumn Leaves’, in ‘Alismono’ is de synthese zowaar een feit. Sinds de cd zijn er nog stappen gezet in de toenadering!

Vrij plots is het concert gedaan, vrij plots, gewoon omdat je wenst dat het gezelschap nog verder gaat. Gelukkig krijgen we nog een dot van een bis: ‘Yanni mou’ (ook ‘Yanni, to Mandili sou’ getiteld) is één van de bekendste Griekse volksliederen. Een laatste maal gaat het zestal vol aan de bak, met een zalige solo van Sinopoulos erbovenop. Een gedurfde kruisbestuiving, een groots concert, een onvergetelijk statement van een hele grote dame, een hele grote meneer en schitterende muzikanten.

Antoine Légat (21 04 13)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s