HET MUZIKALE ANKER 11: SCHEEPSRAMPEN… Gordon LIGHTFOOT en ‘The Wreck Of The Edmund Fitzgerald’ (zie Het Visserijblad nr. 6 – 79e jg. Juni 2012)

Nee, niet wéér over de Titanic?! Wees gerust: we zijn in de laatste maanden zozeer overstelpt met ‘het laatste nieuws’ over de ramp van 15 april 1912, dat zelfs wij, afficionados van de Zaak Titanic, er (voorlopig!) de buik van vol hebben. Het verdwijnen van de oceaanreus heeft natuurlijk ook wel muzikale kanttekeningen gehad. Speelde het orkest ‘Nearer, My God, To Thee‘, zoals mensen die orkestleider en violist Wallace Hartley gekend hadden, veronderstelden? Of was het toch ‘Autumn‘, zoals het gezaghebbende boek van Walter Lord, ‘A Night To Remember‘, meende, trouwens een werk dat de basis vormt voor de meest waarheidsgetrouwe verfilming uit 1958? We zullen het wellicht nooit weten. Niemand aan boord of in de sloepen had blijkbaar zijn mobieltje in de aanslag om opnames te maken en die op YouTube te zetten. Bizar, gezien er toch ruim 2200 mensen aan boord waren. En geen der muzikanten kon het ons navertellen. Ze gingen kopje onder. Hartley werd als ‘lichaam nummer 224 ‘ geborgen, twee weken na het ongeval. Vast staat dat het lichaam van de Belgische violist George Krins die tot het orkest behoorde, nooit werd teruggevonden.

In de loop van de jaren is er wel een en ander op notenbalken gezet over deze fout gelopen ‘maiden voyage‘. We denken aan het innovatieve orkestwerk ‘The Sinking Of The Titanic‘ (1969) van contrabassist, muziekpedagoog en componist Gavin Bryars, een boeiende man met enkele bijzonder merkwaardige werken op zijn actief (een door een onbekende zwerver ingezongen en bijna weggeworpen fragment uitgewerkt tot het repetitieve, langzaam naar een climax toewerkende Jesus’ Blood Never Failed Me Yet‘ uit 1971, waarbij Tom Waits in een latere uitvoering zo’n opgemerkte prestatie leverde, of de bewerking van Shakespeares ‘Nothing Like The Sun‘, uit 2007, en ooit in de Gentse Handelsbeurs te beleven met o.a. een indrukwekkende Gavin Friday… Helaas ligt dat hier buiten onze focus) Onder het recente werk vonden we enigszins verrassend, gezien de wereldwijde interesse voor de honderdste verjaardag van de ontmoeting tussen de berg staal en de ijsberg, bitter weinig, maar we geven toe dat we niet hard gezocht hebben. Op de nieuwste cd van Brits singer-songwriter Gary Hall, tevens come-back plaat na meer dan een decennium stilzwijgen (toch als uitvoerend artiest, niet als producer), staat er ‘iets’. ‘That Old Brand New‘ bestaat, zoals de titel al aangeeft, uit nieuwe songs gekoppeld aan heropgenomen ouder werk. ‘The Sinking Faster Than The Titanic Going Down Blues‘ heet één song, een andere heet ‘Shipwrecked‘, maar geen van beide deunen concentreert zich op de ongelukkige pakketboot van de White Star Line.

Laat dus deze ijsberg aan ons voorbijgaan. Alleen dit: het is bij de vele herdenkingen niet vaak in beeld geweest en toen het toch op een site te lezen was, stonden de lezers klaar om het feit in twijfel te trekken, maar de foto bestaat nu eenmaal en is o.a. terug te vinden in ‘Unsinkable. The Full Story Of RMS Titanic‘ van Daniel Allen Butler of het al vermelde ‘A Night To Remember‘. Er is namelijk een… foto gemaakt van de bewuste ijsmassa: de chef purser van het Duitse lijnschip SS Prinz Adalbert maakte immers een foto van het gevaarte, niet omdat hij dacht dat het deze ijsberg was die de Titanic had gekust, want dat kon hij toen nog niet weten. Maar hij vond het merkwaardig dat er een grote rode streep liep langs de waterlijn. Dat is uiteraard verf die de scheepsromp op het ijs achterliet. Pas later besefte de man dat hij het drama gefotografeerd had! Dat lijdt geen twijfel meer, vermits de ijsberg zich bij het maken van de foto op ongeveer de plek bevond waar hij naar de ramp afgedreven moest zijn. En ja, jonge lezer, de Titanic heeft écht bestaan en je vindt het wrak in twee fel gehavende stukken écht op zo’n 4000 m diepte op de bodem van de Atlantische Oceaan. Je kan het zelfs ‘bezoeken’, als je een flinke portemonnee hebt. We voegen dit eraan toe omdat er bij de recente herdenking nogal wat jeugdige mensen uit de lucht vielen omdat ze dachten dat het hele gedoe uit de fantasie van James Cameron en Leonardo Di Caprio ontsproten was! Het nummer van National Geographic van april 2012 geeft de stand van zaken in het onderzoek naar het wrak en daar vallen wel wat nieuwe gegevens te rapen, mede dank zij Camerons niet aflatende onderzoekingen. Aan te raden lectuur!!!

Maar genoeg geijsbeerd over 1912! Er is ook over andere scheepsongelukken duchtig gezongen, ook ‘in our lifetime‘. Eén van de meest opvallende liederen is… nee, niet de ‘De Marie-Louise‘ van Bart Kaëll, wel ‘The Wreck Of The Edmund Fitzgerald‘ van de in Canada nog altijd als een god vereerde Gordon Lightfoot, de auteur van pareltjes als ‘Early Morning Rain‘ (waar Bob Dylan een bekende versie van maakte… Dylan maakte nooit een geheim van zijn voorkeur voor Lightfoot!), ‘If You Could Read My Mind‘, ‘Sundown‘ en zoveel ander fraais. Lightfoot las zo’n veertien dagen na de feiten over het vergaan in een storm van de enorme bulk carrier SS Edmund Fitzgerald op Lake Superior, het grootste van de vijf ‘Lakes’, tussen de States en Canada gelegen, op 10 november 1975. Als amateurzeiler op de Great Lakes kon hij zich makkelijk vereenzelvigen met het gebeurde. Toch werd het een moeilijke bevalling. Het tekort aan materiële gegevens over het ongeval maakte Gordon onzeker: zou men hem niet afschieten voor deze of gene fout? Hij kreeg toen het bevrijdende advies om ‘gewoon maar een verhaal te vertellen‘, steunend op zijn intussen al lang bewezen vertelkunsten. Van dan af vloeiden de zinnen uit zijn pen. Hij zette het gezongen relaas van 6’32” op zijn album van het moment, ‘Summertime Dream‘ (nog steeds een fijne schijf, waarop nog een aantal prijsnummers staan, het epische ‘Protocol‘ bij voorbeeld), wellicht met gene verdere bedoelingen.

Iemand moet doorgehad hebben dat Lightfoot weer eens een knaller had geschreven en men bracht het nummer in licht verkorte versie uit (toch nog 5’57”, wat toen lang was voor een single), een jaar na de ramp. Het nummer raasde naar de eerste plaats in de Canadese charts en naar de tweede in de States. Het werd Lightfoots tweede grootste hit, na ‘Sundown‘. Hier veroorzaakte de song geen aardverschuiving, o.a. omdat de kennis van het Engels in die dagen niet zo algemeen en grondig was als nu. Wij leerden het nummer kennen via ‘Summertime Dream‘ en kwamen meteen onder de indruk van de heroïsche maar ongelijke strijd tussen mens en natuur, die onvermijdelijk leidde tot de dood van alle 29 opvarenden. De bulk carrier die omwille van zijn omvang en prestaties de bijnaam ‘Mighty Fritz‘ of ‘Big Fritz‘ kreeg, leek bij zijn lancering in 1958 al verdoemd. De champagnefles sloeg pas bij de derde poging aan diggelen en bij de tewaterlating zelf liep het tegen een pier!

17 jaar lang ging het echter goed, meer dan zelfs: het was het grootste vaartuig op de Grote Meren, bracht taconiet (een bepaald ijzererts met zo’n 25 tot 30 % Fe in, zeer rijk dus) van Duluth, Minnesota (waar… Bob Dylan vandaan komt, maar verder is er geen verband) naar Detroit, Michigan, en deed dat in recordtempo, waarbij tot zes maal toe ook écht een nieuw record werd gevestigd. Meestal brak het schip zijn eigen record! Kapitein Peter Pulcer kreeg bovendien de bijnaam ‘DJ Captain‘ omdat hij bij het doorvaren van rivieren muziek draaide over het intercomsysteem ten behoeve van de mensen op de oever. Die werden dikwijls ook vergast op commentaren over het schip, door de kapitein zelf. Het maakte de man én het schip bijzonder populair, en niet alleen bij ‘boat watchers‘.

Het noodlot sloeg echter toe op 10 november 1975. De dag ervoor was het schip, onder commando van Ernest M. McSorley uitgevaren om tezamen met de SS Arthur M. Anderson naar Detroit te stomen. De schepen kwamen in een winterstorm met orkaankracht terecht, met golven van ruim10 meter hoogte. Om tien na zeven ’s avonds zonk de Edmund Fitzgerald plots, schijnbaar zonder enige aanleiding. Men wist dat het schip het moeilijk had, maar er werd nooit een SOS uitgezonden: er was blijkbaar geen tijd voor en het had toch geen verschil gemaakt op deze plaats en in deze weersomstandigheden. Het schip verdween niet ver van de Twin Cities, op 27 km van de ingang van Whitefish Bay en ligt nu op zo’n 160 meter diepte. De oorzaak (de oorzaken?) van de ramp werd(en) nooit achterhaald ondanks verwoede pogingen. Het bleef bij een heleboel theorieën en veronderstellingen, wat razend boeiende lectuur oplevert maar meer vragen oproept dan antwoorden geeft… ‘Mysterieus en cntroversieel‘ zo wordt het ongeval vaak betiteld…We hebben bovendien het raden naar de laatste momenten van de bemanningsleden. Zelfs het stoffelijke overschot van de 29 opvarenden werd nooit gevonden.

Natuurlijk zitten er ‘foutjes’ in de tekst van Gordon Lightfoot: het schip voer bij voorbeeld niet ‘volledig geladen naar Cleveland‘. Het voer wel degelijk met zijn last naar Detroit om daarna leeg naar Cleveland door te varen met de intentie daar de winter door te komen. Veel belang heeft dat allemaal niet. Omdat men toch geen weet had van wat er die ultieme ogenblikken door de hoofden ging, laat Lightfoot de scheepskok fictieve commentaar geven, wat uiteraard een gangbare praktijk is en een manier is om het drama een gezicht te geven. Iedereen zal zich wel afvragen wat men in zo’n situatie zegt of denkt! Lightfoot heeft de tekst nooit officieel laten aanpassen, in het besef dat het ‘m niet ging om een weteschappelijke reconstructie. Maar toen hij het later live zong gebeurde dat telkens met de kleine ‘correcties’, om toch tegemoet te komen aan de ‘kritiek’. De essentie is echter de ramp en de menselijke consequenties, niet de data en realia! Deze tragiek heeft Gordon Lightfoot in dit ‘The Wreck Of The Edmund Fitzgerald‘ perfect verwoord en verklankt. Het werd een betrokken, passioneel, beklijvend relaas, zo levensecht dat je, als je niet oplet, je op het schip in volle storm waant en mee gaat deinen… Bangelijk!

Een volgende maal buigen we ons o.a. over een song van David Rovics die ons een weinig bekend, maar intrigerend verhaal vertelt over de bijzonder heldhaftige reactie van lokale vissers, een tijd na de gigantische milieuramp veroorzaakt door tanker Exxon Valdez in Alaska, toen het duidelijk werd dat er aan de bestrijding van de gevolgen der ramp wat schortte…

Benieuwd naar de inhoud van HET VISSERIJBLAD? We kunnen u geen ongelijk geven. Boeiende artikels over de zee, de vissers en de visserij in heden en verleden, prachtige foto’s van Jo Clauwaert, poëtische bijdragen van o.a. Peter Holvoet-Hanssen, Geert Cyriel Tavernier, Peter Flynn en zoveel meer. Zie www.visserijblad.be . Wie het blad en zijn achtergronden kent, weet dat achter deze ‘reclame’ geen commerciële bijbedoelingen zitten!

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s