Maria FARANTOURI op Brugges Festival 2009

 
Bijgaand stuk is ook te lezen op de Brugse site van Moon Art Gallery.
 

 

Maria FARANTOURI met Henning SCHMIEDT, Jens NAUMILKAT & Sokràtis SINÓPOULOS op Brugges Festival 2009.

 

 

Een warme en hartelijke Maria Farantouri gaf met ongelofelijk veel kunde en gevoel een inkijk op de ziel van haar zo rijke vaderland en op haar eigen ziel. Ze zong niet alleen liederen van haar mentor en ontdekker Mikis Theodhoràkis, maar graaide in de fonkelende Griekse liederenschat dat het een lieve lust was. Een erg langdurige staande ovatie, voor één keer volkomen op zijn plaats, rondde dit schitterende concert af, zeker één van de mooiste en meest ontroerende in 22 Brugges Festivals.

 

 

Maria Farantouri wordt steeds beter. Letterlijk. De grande dame van het Griekse kunstlied heeft nooit zo goed geklonken. Dat komt niet enkel door de leeftijd: deze vrouw heeft geleefd, alles meegemaakt wat je als mens kan beleven, op persoonlijk vlak en als openbare figuur. Ze zingt ook opnieuw met die potente, volle, strijdvaardige alt. Farantouri (*) was tien jaar geleden nog maar een schaduw van de madam die meerdere koren tegelijk van antwoord diende tijdens de epische Canto General stadionconcerten. Er waren gezondheidsproblemen en ze sukkelt nog steeds met haar been, maar ze heeft beloofd er eindelijk wat aan te gaan doen! Maar ze verzorgt zich opnieuw zoals dat moet voor een zangeres, die bij voorbeeld ook de politiek gelaten heeft voor wat die is…Zonder ooit haar sociale en politieke missie te vergeten, hoe zou ze!

 

Eigenlijk redt ze het Brugges Festival van dit jaar. We komen niet terug op de redenen waarom het festival alvast dit jaar zijn hoge stand niet kan ophouden (dat kon u elders lezen), maar het feit dat ze in de bres sprong en wellicht een flink deel van haar gage liet vallen in ruil voor een omzeggens dubbel concert, maakt dat u ze überhaupt kon zien in de zo goed als uitverkochte Stadsschouwburg (een heel ander zicht dan de dag ervoor, toen Karim Baggili en Eva De Roovere de dienst uitmaakten) Het is de dank en erkenning van Maria aan Jo Van Driessche die via dit festival en de Manos Hadjidhàkis hommage in Athene vreselijk veel heeft gedaan voor de Griekse muziek.

 

Omdat geld ons verder niet interesseert, hebben we het verder alleen maar over het optreden zelf. Dat concipieerde ze als overzicht van zowel haar loopbaan als de Griekse muziek, want Maria Farantouri was na die eerste dagen van de Mauthausen cyclus, die haar faam uitmaakten toen ze eigenlijk nog op de schoolbanken moest zitten, al snel veel méér geworden dan ,,de zangeres van Mikis Theodhoràkis’’. Al even belangrijk was haar werk voor de grote Manos Hadjidhàkis en occasioneel ook voor andere componisten van het kunstlied, terwijl ze, net als die andere grote Helleense zangstemmen, een stuk van haar leven wijdde aan de diverse andere uitingen van de ,,mousikî Ellinikî’’.  Die kwam alle aan bod tijdens het lange concert in twee delen, al misten we nog iets van vriendin en aangetrouwde familie Eleni Karaïndhrou. Een song als Ellinópoula had in dit grote gezelschap niet misstaan. Er kwam ook niks van Stavros Xarhàkos of Lena Plàtonos, maar ach, uit zo’n rijk verleden putten betekent natuurlijk veel laten vallen.

 

Maria begon te zingen van achter het gordijn, maar die stem liet meteen het beste verhopen: ze zou vanavond van zich afbijten. Al was het voor haar beslist een uitputtende avond, ze hield dit nagenoeg het hele concert vol. Is het een wonder dat ze het optreden inzette met drie songs van Mikis gevolgd door drie van Manos? De grote nummers van Mikis zouden later komen, maar van Hadjidhàkis zong ze meteen grote lievelingen: I Mikri Rallou (ook Saranda Palikària geheten), een in gans Hellas bekend verhaal van liefde en dood, en Persephoni, uit de onvolprezen cyclus Ta Paràloga, die na het kolonelsregime voor één maal de krachten bundelde. Deze ,,nachtmerrie van Persephone’’ was tevens een vroege aanklacht tegen het sollen met de Grieks natuur door de grootindustrie. Eleni verwijst dan weer naar het geval Troje, de moeder van alle oorlogen.

 

Het optreden was beslist geen pure nostalgie, want Maria greep naar een handvol songs die Mikis Theodhoràkis als laatste in zijn oeuvre schreef. We kennen geen titels maar de twee songs uit Odyssee, nog zo’n archetypisch Grieks verhaal over de mens die op zoek is naar zijn thuis en…zichzelf, en het lied op tekst van de Turkse dichter Nazim Hikmet bleken het werk van iemand die zijn kunde nog helemaal niet verloren was. Deze parels kunnen gerust plaatsnemen naast het grote werk van Mikis, die haast duizend liederen op zijn actief heeft. Ook de arrangementen bleken schitterend, wat ons bij haar Duitse begeleiders brengt: pianist en concertmeester Henning Schmiedt en cellist Jens Naumilkat staan Farantouri sinds twee decennia heel dikwijls bij. Maria ,,erfde’’ ze van Mikis en intussen zijn deze grote muzikanten gewoon het verlengstuk geworden van Maria’s zang.

 

Maar ze had nog een verrassing meegebracht in de vorm van Sokràtis Sinópoulos, met Stelios Petràkis de sterkhouder van de Griekse volksmuziek voor hopelijk nog vele tientallen jaren. Sokràtis is grootmeester op de Pontische lyra (vedel afkomstig uit de streek ten zuiden van de Zwarte Zee, tot 1922 overwegend Grieks), maar evenzeer op de Kretenzische peervormige driesnarige lyra of de laouto (de luit) Sinópoulos was nog niet zo heel lang geleden te bewonderen in De Centrale te Gent, samen met o.a. Periklís Papapetrópoulos. De cadensen en solopartijen die hij dan speelt zijn eindeloos meer complex dan wat hij in deze arrangementen brengt, maar zijn bijdrage geeft, samen met de weemoed van de cello, schitterend uitdrukking aan enkele van de meest pakkende menselijke emoties, waar de Grieken de termen lachtàra (heimwee, Sehnsucht, spleen, nostalgie, saudade…) en kaïmós (totale verbranding, oerverdriet) voor bedachten. Er volgen twee stukken uit één van de meesterwerken van Hadjidhàkis, de suite Kapetàn Michàlis (geschreven door Nikos Kazandzàkis, de auteur van o.a. ook Alexis Zorbas en De laatste Verzoeking van Christus), waaronder Dhen itan Nisí (Het was geen Eiland) Te bedenken dat twintig jaar geleden Manos zelf op dezelfde Bühne stond en diezelfde cyclus bracht (met Nena Venetsànou als alt)! Het zou niet de laatste gedachte vol  ,,lachtàra’’ zijn die menig toehoorder overviel in het vervolg…

 

Bij de pauze kon het al niet meer stuk, maar wat zou Farantouri hierna nog in petto hebben? Ze greep meteen naar de Griekse volksliederen. De aanwezigheid van Sokràtis stond toe om eens wat dieper te graven. Na een indrukwekkende taxim (ritmisch vrije intro) op de pontiaki lyra volgden liederen uit Macedonië, Cappadocië en Thracië, het noorden (en oosten) dus, het soort liederen waarin Chronis Aidhonídhis excelleerde. Maar Farantouri doet er eens te meer wondere dingen mee. Ze bedankt Hollandse vrienden die speciaal overkwamen voor dit concert met een Kretenzisch lied en dan verrast ze iedereen met een song die Mikis schreef in zijn jongste jaren. Tussen Irini (Vrede), geschreven toen hij elf of twaalf was, en de songs van Odysee ligt bijna zeventig jaar, bedenk je dan. Al is het een jeugdwerkje, de song pakt je meteen. Hierna brengt Maria twee klassiekers die de oude Mikis lang zullen overleven: Tou Mikrou Vorjà (Van de kleine Noordenwind) en Dhromi Pali (Oude Wegen) Verrukking is ons deel.

 

.

Maar het houdt niet op: meteen hierna een ode aan de rebètiko, de muziek van de zelfkanters, die tussen 1933-37 en 1948-52 twee korte maar verschroeiende bloeiperiodes kende.  De twee tenoren van elke periode kwamen in omgekeerde volgorde aan bod: eerst Vasílis Tsitsànis met Synnefiasmèni Kyriakí (Bewolkte Zondag), uitgegroeid tot Hellas’ tweede volkslied en ook nu door menigeen meegezongen (al zaten er niet zo danig veel Grieken in de zaal), maar ook zijn voorganger Markos (voluit Markos Vamvakàris) met Ta Matókladha sou lamboun, Vrè (Je oogleden lichten op), minder bekende titel, maar vertrouwde melodie. Uiteraard moest er ook iets van de Canto General (op een cyclus van Nobelprijswinnaar Pablo Neruda) gebracht worden, een bijzonder ontroerend moment voor hen die de grootse uitvoeringen van lang gelden meemaakten. Ook de onvermijdelijke Mauthausen cyclus (1965) kwam aan de beurt met Ama teliósi o Pólemos (Wanneer de oorlog voorbij is) en Asma Asmaton (Lied der Liederen), zowat de bekendste melodieën van Mikis op de schrijnende woorden van Iakóvos Kambanèllis. Van dan af liet Farantouri het afhangen van de inspiratie van de moment. Nog meer Theodhoràkis met nog een jeugdlied, en verder O Ypnos se tilixe (De Slaap omvatte je) en het uitbundige Ligo Akoma (Nog even)

 

Ze kreeg de kans niet eens het podium te verlaten. Nog drie bissen zou la Maria brengen. We hebben ze niet eens meer genoteerd. Na de eerste encore hoefde het voor ons eigenlijk niet meer: ze bracht dan out of the blue, inspiratie van het moment, de traditional Eche Ya Panayà (Het is Feest) Bijna dag op dag 27 jaar geleden speelde de toenmalige folkicoon Domna Samíou precies datzelfde erg populaire volkse lied aan het eind van haar concert in het kader van Europalia Griekenland. Met bijna dertig jaar tussen zongen we ook nu het refrein mee. Maar Farantouri speelde nog even verder, ligo akoma, terwijl ze intussen nog eens Sokràtis Sinópoulos in de schijnwerpers zette.

 

Een warme en hartelijke dame had met ongelofelijk veel kunde en gevoel een inkijk gegeven op de ziel van haar zo rijke vaderland en op haar eigen ziel. Een erg langdurige staande ovatie, voor één keer volkomen op zijn plaats, rondde dit schitterende concert af, zeker één van de mooiste en meest ontroerende in 22 Brugges Festivals.

 

Antoine Légat.

 

(*) met een T geschreven omdat ze er nu eenmaal op staat, maar achter een N klank wordt de Griekse letter ,,tav’’ uitgesproken als een D, zonder aanblazing, dit in tegenstelling tot de oude delta, die in het moderne Griekse als de harde Engelse TH klinkt; zeg dus nooit ,,Delphi’’ tegen Dhelphi’’ en ,,Antonis’’ tegen ,,Andonis’’…of zelfs ,,Adonis’’, want de N klank staat zwak in die combinatie!)

 

 

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Brugges Festival. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s