Ons afscheidsgeschenk aan de zesdejaars Latijn, tevens ons afscheid aan het onderwijs…deel 1!

 
 

Aalter, 26 juni 2009.

Waarde Abituriënt,

Samen hebben we een flink pak lesuren -voor velen onder u haast vijfhonderd!- gesleten, gebogen over allerhande taalkundige, grammaticale, stilistische, politiek-sociaal-economische en zelfs filosofisch-religieuze realia (en irrealia?) uit een grijs verleden, in reliëf geplaatst tegen de vaak even grijze achtergrond van het heden… Een mens zou er zijn menselijke roeping bij vergeten!

De verdieping die geen enkele les ter wereld je kan bieden, schenkt het leven je wel, vaak tegen wil en dank. Een pasklare passe-partout, een Sesam die alle deuren opent, een vademecum (da’s Latijn…) dat alle tippen van alle sluiers oplicht…bestaat niet, zoveel had je al wel begrepen.

Maar laten we de knapzak toch maar vullen met de nodige ,,geestesverruimende” producten. Dat zou wel een brood-nodig kunnen blijken in de woeste wielingen des bestaans. Ons lunchpakket beslaat:

*een zeer persoonlijke ,,Afrekening” met het ,,beste” dat ondergetekende je kan meegeven uit zijn vakgebied, de Griekse en Latijnse literatuur… Het zijn niet altijd opbeurende woorden, let wel, maar ze zijn zo uit het leven gegrepen, of om het modern te zeggen van de pot gerukt;

*één vaderlijke, misschien enigszins sowieso überhaupt betweterige raad (,,In coda venenum”?) om vooral verwonderd te zijn en te blijven in dit leven… Het wonder van de ,,compassion”, de beroemde empathie (da’s Grieks…) van Aeneas, weet je wel. Het is de enige manier om, net als Odysseus, ooit ,,rijk” weer ,,thuis” te komen, wie je ook bent, wat je ook doet, waar je ook woont. Het schitterende gedicht van Konstantin Kavàfis, ,,Ithaka”, herinnert je aan wat die homecoming eigenlijk inhoudt.

Het afscheid is nabij, een afscheid dat gelukkig nog een kans op weerzien biedt, maar reken op niets, want alles is éénmalig in dit ondermaanse en keert niet meer weer. Geniet er dan ook ten volle van, van élk moment in dit bestaan.

Daarom de heilswens die menige Latijnse brief sierde door de eeuwen heen, een wens die nog niets van zijn waarde verloren heeft: ,,Cura ut valeas”.

Antoine Légat.

De Afrekening

Als men spreekt over de hoogtepunten, de capita selecta van de antiek Grieks-Romeinse literatuur, verwordt dat al snel tot een opsomming, een greatest hits van de ,,klassieke” hoogstandjes in de literatuur…Ook hier vind je daar in willekeurige volgorde enkele van weer, maar toch durf ik dit voorstellen als mijn hoogst persoonlijke appreciatie die hier en daar afwijkt van de gangbare mening. Zo hoort dat ook. Het gaat stuk voor stuk om fragmenten die mij ooit geraakt hebben en om één of andere reden bijgebleven zijn. Wellicht mede omdat ze teruggaan naar de kern, de ziel van de oude Grieken en Romeinen…en waren die dan zo verschillend van ons? Nee, toch?!

Het zijn niet bepaald prettige teksten, integendeel, ze verhalen vaak over het verlies van dierbaren, grenzenloos leed, melancholie zonder einder, spijt over een onomkeerbaar heden… Ze zijn soms ronduit hartverscheurend…Spleen, Weltschmerz, saudade (de Portugese fado), lachtàra en kaïmôs (de Griekse rebètika), duende (Spaanse flamenco)… In alle talen is er wel een woord voor.

De schaarse lichtpunten die er tegenover staan, stralen dan ook een ongemeen helder licht uit. Zo is elk menselijk leven een spel van contraria. En of Herakleitos dat al wist!

HOMEROS, Ilias VI 370-502: de grootste Trojaanse held, hij die de stad zelfs rechthoudt, Hekto(o)r, kamt Troje uit op zoek naar zijn vrouw Andromache (,,Zij voor wie mannen vechten’’), terwijl hij goed beseft dat dit waarschijnlijk hun afscheid wordt. Hektor zal zijn aartsvijand Achilles, die zint op wraak om Patroklos’ dood, niet blijvend kunenn ontwijken. Hij vindt Andromache echter niet en wordt ongerust. Hij staat al klaar aan de Skaïsche Poort om de stad voorgoed te verlaten. Ten slotte komt ze aangelopen en een moeilijk gesprek ontspint zich: Hektor verbergt immers wat hij weet. Andromache tracht immers te verbergen dat ze weet wat Hektor wil verbergen. Het drama van twee geliefden die niet kunnen vermijden dat hun wegen zich zullen scheiden, definitief. Maar niets is ooit zo dramatisch of er is ook geen plaats voor een beetje lichtvoetiger emotie. Een min houdt tijdens het gesprek de zoon van Hektor en Andromache in de armen, Astyanax, een baby nog. Astyanax’ naam betekent ironisch genoeg ,,Beschermer van de stad’’. Zijn fiere vader noemt hem steevast Skamandrios. Aan het eind nemen de man en de vrouw nog eens hun kind erbij, maar de kleine schrikt bij het zien van de blikkerende helm van Hektor (één van zijn epitheta was Koruthaíolos, ,,de Helmboswuivende”) en begint te huilen. Beide ouders lachen, Andromache ,,dakruoèn gelàsasa” zoals Homeros zo roerend schrijft, ,,ze lachte door haar tranen heen”. Het is een tafereel dat je niet licht vergeet…

EURIPIDES, De Trojaanse Vrouwen 1155-1205 – zie ook de gelijknamige film van Michael Kakoyannis (Cacoyannis) met Irini Papà (Irène Papas) als Hekabe. Troje is gevallen. De Grieken plunderen en moorden dat het een lieve lust is. Hekabe, koningin van Troje en vrouw van koning Priamos (die zonet vermoord werd), moeder van Hektor (die sneuvelde door de hand van Achilles), wordt nogmaals, voor de zoveelste maal in tien jaar beleg, geconfronteerd met de gruwel en het blinde geweld van de oorlog: op het schild van zijn vader Hektor ligt het lijkje van Astyanax, van de eens zo fiere muren van de stad gegooid door de op wraak beluste Grieken in overwinningsroes. Bij deze volkomen nutteloze moord op haar kleinkind heft Hekabe een tirade aan die iedere dictator, machtswellusteling of geweldenaar, van welke soort dan ook, de mond zou moeten snoeren. Zou, want ze moeten Euripides kunnen en willen lezen, natuurlijk. Wij genoten ooit het voorrecht Irène Papas op Brugges Festival deze scène live te zien spelen (in Engelse versie): we krijgen er nog steeds koude rillingen van…

 
Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Poëzie, maar dan van een duizelingwekkend niveau. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s