Singer-songwriter, componist en oudvirtuoos, vredesactivist Marcel Khalifé had en heeft de gave om muziek te schrijven die alle culturen overstijgt. Pure emotie!

 

Marcel KHALIFÉ & Band in CC Belgica te Dendermonde op donderdag 28 februari 2008

( www.marcelkhalife.com ; www.ccbelgica.be )

 

Soul Makossa van Manu Dibango, de kennismaking met de Hongaarse csardas tijdens een Hongaarse reis in ’71 en een handvol onbestemde maar geweldige Congolese soukous bands (Franco? Koffi Olomidé? Het stond er niet op…) niet te na gesproken betekenden Fairouz (Libanese zangeres in reputatie enkel overtroffen door de Egyptische Um Kalsoum of Um Kaltoum) en Marcel Khalifé mijn eerste contact met wat zo vreselijk ,,wereldmuziek’’ heet (àlle muziek is van de wereld, op Marsmuziek na misschien) Ik had nl. een Libanese kotgenoot in Leuven. Maurice, zelf van de katholieke hooglanden, leerde me veel over Libnaan, over Beirutim en de ceder, over de Arabische wereld, zeden, gewoonten, geloof, bevolkingsgroepen, over het Midden-Oosten in het algemeen, over hoe je de spaghetti lekker spicy kon maken (harissa was hier nog niet zo ingeburgerd)…

 

Maurice stopte me op een dag een cassette in de hand, lang nadat hij dat met eentje van Fairouz had gedaan (in de Arabische wereld was de cassette lange tijd zowat de enige geluidsdrager) Hij was, geloof ik, al dokter geworden, vooral op wilskracht, zoals hij gezworen had (zijn vader was in Libanon gestorven omdat een hospitaal van een ander geloof geweigerd had hem op te nemen…), en hij zette zich consequent in als dokter voor de armen in Brussel…vooraleer hij ,,voorgoed’’ naar zijn geboortestreek vertrok, met de expliciete bedoeling dat werk daar verder te zetten. Sindsdien niets meer van ‘m gehoord…Het laat zich raden: op die cassette stonden songs van Marcel Khalifé (°1950)…

 

Het bleek een godsgeschenk: hier was een singer-songwriter aan het werk die oost en west perfect wist te koppelen. In plaats van de gitaar de oud (Arabische luit), in plaats van onze toonladders en hele en halve noten, de maqams en de kwart noten, in plaats van westerse lyrics hoofse Arabische poëzie. Die kwamen toen vaak van de grote Mahmoud Darwish (maar dat wisten we toen nog niet) Het was er toen aan het stuiven in het Zwitserland van het Midden-Oosten, de burgeroorlog die het land ei zo na vernietigde. Maar Khalifé werd door ,,iedereen’’ geprezen, zeker door allen die alleen maar vrede in gerechtigheid wilden in de getroffen regio: de Palestijnen beschouwden hem als één der hunnen, omdat hij het in een vroeg stadium actief en intensief voor hen opnam. Daar was, toen zoals nu, bakken moed voor nodig.  Zuid-Libanon lag aan zijn voeten, maar eigenlijk de hele Arabische wereld.

 

Ook als westerling werd en word je geraakt door dat schitterende lied over Beiroet, of door Ummi (My Mother) Want Khalifé had en heeft de gave om melodieën te schrijven die alle culturen overstijgen. Pure emotie! En het engagement, dat opkomen voor de mensheid, dat voél je gewoon. De cassette is weg, in een bui van verregaande naïviteit uitgeleend aan iemand van de toenmalige BRT die ze ,,absoluut’’ wou beluisteren (er was zelfs een radiofonische oproep aan de luisteraars aan vooraf gegaan!) Je raadt het: we hoorden er niets meer van…We hebben ze nooit weergekregen, al ging ik er nog een tijd hardnekkig naar op jacht. Niemand van de medewerkers had er ooit iets van gezien…En het was in de vroege eighties niet makkelijk om aan dat materiaal te komen. Misschien zochten we niet ,,hard’’ genoeg, gebelgd als we waren door het ons aangedane ,,onrecht’’. Marcel werd, zoals Maurice, een held, een vriend uit het steeds grijzer verleden, zeer gewaardeerd maar voor eeuwig weg. Want niets wees erop dat we mekaar zouden ,,weerzien’’…

 

Zonder dat we daar erg in hadden, werd Khalifé een hele grote naam in de Arabische muziek, als singer-songwriter maar ook, en zelfs nog meer als virtuoos op de oud en componist, zonder het label van voorvechter van het gewone volk te verliezen. Zijn veelzijdigheid van opvatting stamt uit zijn jeugd. Zoals ook de in het westen zeer gewaardeerde Libanese Sister Marie Keyrouz sloeg hij de brug tussen de godsdiensten: hij luisterde toen even goed naar de christelijke hymnen als de recitaties van de muhedzin (mueddzin) En een rebel, een non-conformist is hij altijd geweest. Dat is de reden waarom hij bvb. in  2005 gebannen werd in Tunesië, toen hij tegen de autoriteiten in tijdens een concert een lied opdroeg aan Arabieren om politieke redenen opgesloten in Israël…én in Arabische landen.

 

Er is o.a. ook de zaak Ana Yussef, ya Abi, een lied op tekst van Darwish, dat hem tot drie maal toe beschuldigingen van godsdienstige belediging, blasfemie, opleverde. Tot een veroordeling kwam het ten slotte niet: de rede zegevierde en massaal werd geprotesteerd tegen de fundamentalistische bezwaren. De rechter had het over het verkennen van grenzen als taak van de kunstenaar. Hij onderstreepte zelfs het diep menselijke en het respectvolle van het lied zoals Khalifé het bracht. Dat hij het altijd opnam voor jan met de tulband en de verdrukten leverde hem naast waardering ook tal van prijzen op. In 1999 kreeg hij de Palestine Award for Music, een voor hem wellicht belangrijke erkenning. In 2005 werd hij UNESCO Artist for Peace. Tegenwoordig leeft Khalifé zoals zo velen in zijn geval in Europa.  Parijs…al heeft hij duidelijk in nog landen connecties.

 

En in de vorige weken was hij dan eindelijk eens op toer in België (wat nog niet al te veel gebeurd zal zijn, maar daar hebben we verder geen weet van) We konden hem wegens andere plichten enkel beleven in CC Belgica in Dendermonde. Door een zwaar ongeval op de E17 en dus een monsterfile moesten we eens te meer de eerste minuten van het concert missen, maar het bleek dat vele Libanezen zelf verrast waren door het stipte beginuur want in de eerste concert helft kwamen geregeld nog groepjes jongeren of families binnen, wat echter geen storend effect had op het ingetogen werk dat we te horen kregen van het trio. Beide delen zagen er gelijkaardig uit: eerst een instrumentale suite met aan het eind een handvol liederen. Tijdens de suite gewijde stilte, tijdens de blijkbaar overbekende liederen luid meezingende en/of brullende Arabisch sprekenden.

 

Marcel Khalifé voerde de volledige Taqasim suite uit, zijn zéér mooi uitgegeven recentste project die de internationale doorbraak schijnt in te luiden (Connecting Cultures CC 50034; taqasim/taksim zijn de ritmisch vrije maqam (toonschaal) verkennende introductie – zie ons stuk over Ensemble Dilrubâ!) Die nam hij op met zijn Duitse contrabassist Peter Herbert en percussionist Bachar Khalifé. Deze zoon van Marcel staat ook bekend als oudspeler, terwijl de andere Rami Khalifé geschoold pianist is (alumnus van de befaamde Juilliard School!) Taqasim bezit alle kwaliteiten dat het werk van Khalifé (al kennen we dat dus maar zeer oppervlakkig) schijnt te bezitten: sterk gecomponeerd, melodierijk, herkenbaar over de culturen heen, virtuoos uitgevoerd op cd én ook live. Het werk won dan ook verdiend de prestigieuze prijs Académie Charles Cros in 2007.

 

Drie muzikanten in een instrumentale suite…en geen moment vervelend! Merkwaardig hoe Herbert zijn leider volgt en tegelijk, maar op de passende momenten, spaarzaam maar trefzeker voorziet van modernistische toetsen. Stilte ook in het nog immer ontroerende ,,chanson à ma mère’’, het al vermelde Ummi. Alle ingetogenheid weg in Lebara, het lied van de vissers. Het leek of de zaal vol vissers zat te horen aan het vuur en de passie waarmee men meezong!

 

Het spreekt vanzelf dat we in de platenstand snuffelden. Naast Taqasim vonden we een cd met een ander topwerk, de suite Concerto Al Andalus, aangevuld met een vijftal liederen, waaronder I Pass By Your Name, dat alles bezit wat er van Khalifé’s vocale werk kan gezegd worden. De cd lijkt ons daarom een nog betere introductie tot onze Libanese held (Nagam Records NR 1011 CD, 2002; nagam@aol.com ), al is Taqasim ongetwijfeld een meesterwerk. Toen we echter de vraag stelden naar het oudere werk van de seventies kregen we te horen dat die in het stadium van de cassette waren gebleven (,,iedereen’’ kent ze toch!) Maar, zo voegde de standhouder én platenbaas eraan toe: ,,We denken eraan een cd op te nemen met die songs.’’ Er is dus nog hoop, meer dan voor de Palestijnen en letterlijk àllen die in het Midden-Oosten blijvend te lijden hebben onder onbegrip en onverdraagzaamheid.

 

Antoine Légat (15 03 08)

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Muziek. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s